
To 1968 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κάλβος η Ελληνική Νομαρχία, ένα από τα πλέον επιβλητικά κείμενα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Ήταν η δεύτερη έκδοση του νεοσύστατου εκδοτικού οίκου, είχε προηγηθεί το έργο του Ευγένιου Σβάρτς Ο δράκος σε μετάφραση της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ. Ο στόχος του Κάλβου, με πρωτοστάτη τον Γιώργο Χατζόπουλο, ήταν η μόρφωση, η προσφορά στο αναγνωστικό κοινό εναλλακτικών τρόπων σκέψης. «Στοχάσου και αρκεί», όπως ήταν ένα από τα μότο που χρησιμοποίησε στα διαφημιστικά του, δανεισμένο από την Ελληνική Νομαρχία. Πρότυπο οι: «φτηνές, λιτές αγγλικές και γαλλικές εκδόσεις με το καλόγουστο μαλακό εξώφυλλο και το μικρό πρακτικό σχήμα, που είναι απαλλαγμένες από την περιττή εκείνη πολυτέλεια που κάνει το βιβλίο ακριβό, δύσχρηστο και ογκώδες, κατάλληλο να στολίζει μάλλον μεγαλοπρεπείς βιβλιοθήκες σαλονιών, παρά να διαβάζεται και να μορφώνει», όπως σημειωνόταν στην αναγγελία της ίδρυσης του Κάλβου. Στην πραγματικότητα, ο Κάλβος ήταν ο πρώτος εκδοτικός οίκος που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο ακόμη της αυστηρής προληπτικής λογοκρισίας, αποσκοπώντας στην αντίδραση στο καθεστώς μέσω της διάρρηξης της «σιωπής» που είχε αποφασιστεί από ένα σημαντικό τμήμα του πνευματικού κόσμου, την επομένη της 21ης Απριλίου.
Οι δυο πρώτες εκδόσεις, που είχαν τυπωθεί σε 4.000 και 5.000 αντίτυπα, αντίστοιχα, γνώρισαν πολύ μεγάλη ανταπόκριση από το κοινό. Την ίδια ανταπόκριση γνώρισαν και πολλά από τα βιβλία που εκδόθηκαν από τον Κάλβο στη διάρκεια της δικτατορίας (1967-1974). Η κατανόηση αυτής της επιτυχίας συνδεόταν αφενός με τις καινοτομίες του εκδοτικού οίκου, αφετέρου με το συνολικότερο κλίμα αντίδρασης απέναντι στο καθεστώς· είτε ρητά είτε συνήθως υπόρρητα, οι εκδόσεις του Κάλβου πρόβαλλαν έναν κόσμο ελευθερίας και αντίδρασης απέναντι στον αυταρχισμό. Σε αυτή την κατεύθυνση, έναν σημαντικό ρόλο έπαιξε η επανέκδοση παλαιότερων κειμένων της ελληνικής γραμματείας, με στόχο την ανάδειξη μια άλλης εικόνας της παράδοσης από εκείνη που φιλοτεχνούσε η χούντα στις εορταστικές εκδηλώσεις ή στη νεοεμφανιζόμενη δημόσια τηλεόραση. Η ίδια η επιλογή του ονόματος του εκδοτικού οίκου, η Ελληνική Νομαρχία, η έκδοση έργων του Τάκη Σταματόπουλου για το 1821, θύμιζαν ότι ούτε η ελληνική γραμματεία, ούτε και το ιστορικό παρελθόν, ανήκαν στους συνταγματάρχες αλλά κατά κύριο λόγο σε όσους πίστευαν ότι θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία. Η στροφή αυτή προς την παράδοση δεν ήταν μοναχική.Τα κείμενα του Ρήγα Φεραίουστις εκδόσεις Στοχαστής, τα έργα του Κωνσταντίνου Θεοτόκη στα Κείμενα, οι εκτελέσεις των δημοτικών τραγουδιών από την Μαρίζα Κωχ, ο Μπάλος και η Μαύρη θάλασσα του Διονύση Σαββόπουλου ήταν μάρτυρες αυτής της επανεκτίμησης, οικειοποίησης και επανανάγνωσης της παράδοσης από δυνάμεις που στέκονταν απέναντι στη δικτατορία.
Βαγγέλης Καραμανωλάκης
