Ταυτότητα Έργου

Το ερευνητικό πρόγραμμα «Χάρτινα παρελθόντα: Γράφοντας και διαβάζοντας ποπ ιστοριογραφία στη μεταπολεμική Ελλάδα (1944-1974)» (ακρωνύμιο 30POP) υλοποιείται στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και χρηματοδοτείται από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) στο πλαίσιο της δράσης «3η Προκήρυξη Ερευνητικών Έργων ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. για την Ενίσχυση Μελών ΔΕΠ και Ερευνητών/τριών» (αριθμός έργου 23527, 2025-2028).

Το 30POP διερευνά τη συγγραφή και ανάγνωση της ποπ ιστοριογραφίας –που συναιρεί τις έννοιες «λαϊκή» και «δημοφιλής»– στην Ελλάδα (1944-1974). Βάσει πρόσφατων διεθνών επεξεργασιών στην ιστορία της ιστοριογραφίας, την ιστορία των μέσων και του βιβλίου και τις πολιτισμικές σπουδές, το πρόγραμμα σκοπεύει να αναδείξει, να χαρτογραφήσει και να ερμηνεύσει την παραγωγή και κατανάλωση της ιστορίας σε δημοφιλή βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έως την πτώση της δικτατορίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η ιστοριογραφία προσεγγίζεται ταυτόχρονα ως διανοητικό εγχείρημα που αντλεί επιρροές από ευρύ φάσμα πηγών και ειδών (ακαδημαϊκά έργα, ιστορική μυθοπλασία, επικαιρότητα), και ως πολιτισμικό και υλικό προϊόν, που εξυπηρετεί ποικίλους σκοπούς για τους παραγωγούς και τους καταναλωτές του: από απλή περιέργεια, γενική γνώση και χρήση του στη συγκρότηση πολιτικοκοινωνικών ταυτοτήτων έως ψυχαγωγία, χόμπι και εργαλείο κατανόησης του κόσμου. Η μελέτη ενός τόσο πλούσιου πεδίου απαιτεί την ταυτόχρονη εξέταση κειμένων και πρακτικών, μορφής και περιεχομένου, καθώς και δικτύων εκδοτών, συγγραφέων, επιμελητών, διανοουμένων, πωλητών και αναγνωστών.

Στη μεταπολεμική περίοδο, η οποία ουσιαστικά συμπίπτει με την ένταση του Ψυχρού Πολέμου, η έντυπη ποπ κουλτούρα στην Ελλάδα αναπτύσσεται ραγδαία. Ταυτόχρονα, οι δραματικές ιστορικές τομές της εποχής φέρνουν στο προσκήνιο τις κληρονομιές του πρόσφατου παρελθόντος και αναπλαισιώνουν τις συλλογικές αναπαραστάσεις του απώτερου, δημιουργώντας ζήτηση για έντυπη ιστορική ύλη. Η ποπ ιστοριογραφία, ένα είδος που προϋπήρχε στην Ελλάδα, παρότι λαμβάνει νέο σημαίνοντα ρόλο στη δημόσια σφαίρα και είναι πανταχού παρούσα στα έντυπα της εποχής, δεν έχει μελετηθεί ως αυτόνομο πεδίο. Στόχος του 30POP είναι να δημιουργήσει μια νέα πηγή για τη μελέτη του πεδίου, να πραγματοποιήσει μια πρωτότυπη ιστορική έρευνα και να συμβάλει δυναμικά στη δημόσια συζήτηση για τους τρόπους με τους οποίους οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν το παρελθόν τους.